Bằng chất giọng ấm áp truyền qua sóng radio, những vần thơ chúc Tết của Bác Hồ luôn là món quà tinh thần đối với đồng bào, chiến sĩ cả nước lúc ấy. Một em bé độ tuổi thiếu niên (trong thơ Trần Đăng Khoa) đã không giấu nổi niềm vui này: “Là đêm ba mươi Tết/ Pháo giao thừa nổ đét/ Em dậy thức mẹ cha/ Và kêu toáng khắp nhà/ A! Bác Hồ đang nói/ Ở trên tủ nhà ta”. Niềm vui đó đồng thời cũng là hạnh phúc của các chiến sĩ mỗi khi: “Hành quân trên quãng đường dài/ Lắng nghe lời Bác qua đài chúc Xuân /…/ Hào hùng hơn mọi bài ca/ Từng lời từng tiếng thiết tha ngọt ngào/ Đêm nay ngồi giữa chiến hào/ Bên bầy đạn pháo, ngậm sao trên trời/ Gió về rất nhẹ sương rơi/ Nghe thơ Bác vọng giữa trời quê hương” (Ca dao).

Thơ Bác trong phút giao thừa vừa là lời chúc, lời ngợi khen, động viên, khích lệ đồng bào, chiến sĩ; vừa là sự chỉ đạo sáng suốt và sâu sắc về tình hình cách mạng. Tiếng thơ của Bác đến với những người đang đấu tranh chống quân xâm lược, đến với những chiến sĩ đang ở chiến trường Điện Biên Phủ, núi rừng Việt Bắc, rừng đước U Minh, Cố đô Huế… Thơ chúc Tết của Bác vang lên như lời hiệu triệu, tiếp thêm sức mạnh chiến đấu cho toàn thể đồng bào, đồng chí. Bác dành trọn tình yêu của mình cho dân, cho nước, gần như đều đặn, từ 1946 đến 1969, Bác đã viết 22 bài thơ chúc Tết mà toàn thể dân tộc Việt Nam luôn mong ngóng được nghe khi giao thừa đến, như Tố Hữu đã viết: “Hỡi bốn phương và những chiến trường xa/ Xin lắng nghe… Phút giao thừa đang chuyển/ Bác Hồ gọi. Ấy là mùa Xuân đến”.

Bài thơ chúc Tết đầu tiên Bác viết vào xuân Nhâm Ngọ năm 1942 tại núi rừng Việt Bắc. Cũng trong năm này, lần đầu tiên Bác nói về “cờ đỏ sao vàng” trong thơ chúc Tết, đây như một dự báo về tín hiệu vui của dân tộc: “Chúc toàn quốc ta trong năm này/ Cờ đỏ ngôi sao bay phấp phới/ Năm nay là năm Tết vẻ vang/ Cách mệnh thành công khắp thế giới”. Đọc lại những vần thơ này, ta thấy được sự khởi sắc lên hương trong ý vị thơ Bác, câu từ đơn giản, dễ hiểu nhưng thấm sâu vào lòng, in vào trí nhớ nhân dân ta, còn gì vui và tự hào hơn khi giữa không khí dạt dào của mùa xuân đất trời, hình ảnh cờ đỏ sao vàng tượng trưng cho sự tự do thắng lợi phấp phới bay hòa cùng niềm tin dân tộc.

Năm 1946, dân tộc ta đón Tết độc lập đầu tiên, sau Tết Bính Tuất năm ấy, miền Nam bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp với bao khó khăn, trở ngại chồng chất, ăn Tết trong lửa đạn của chiến tranh. Bởi vậy, Bác luôn dành cho miền Nam một tình yêu đặc biệt, một chỗ ấm trong trái tim Bác, như câu thơ của Tố Hữu đã chia sẻ thay nỗi niềm của sự kết nối này: “Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà/ Miền Nam mong Bác nỗi mong cha”. Bác luôn mong độc lập thống nhất, Bắc - Nam sum họp một nhà. Giữa chiến tranh, Bác an ủi, khích lệ đồng bào hai miền với niềm tin son sắt rằng: Tết năm sau sẽ sum vầy. Bác gửi tới toàn dân lời chúc đầy hứa hẹn về tương lai tươi đẹp:

“Bao giờ kháng chiến thành công
Chúng ta cùng uống một chung rượu đào
Tết này ta tạm xa nhau
Chắc rằng ta sẽ Tết sau sum vầy”

Thơ chúc Tết của Bác bao giờ cũng là niềm tin son sắt vào hướng đi của cách mạng. Niềm tin ấy rất giản dị, rất cô đúc, rất tự nhiên. Chẳng phải ngẫu nhiên mà trong các bài thơ Tết, giữa phút giây giao thừa thiêng liêng, Bác lại nhắc nhiều đến độc lập tự do của dân tộc như vậy. Bởi đó chính là “ước muốn tột bậc” của một người trọn đời lo cho dân cho nước. Bác Hồ tin tưởng một điều chắc chắn rằng cách mạng nhất định sẽ thắng lợi. Tết Đinh Hợi 1947, Người chúc và kêu gọi đồng bào:

“Tiến lên chiến sĩ! Tiến lên đồng bào!
Sức ta đã mạnh, người ta đã đông
Trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi
Thống nhất độc lập nhất định thành công”

Những năm tiếp theo sau đó, dù rất bận nhưng năm nào Bác cũng sắp xếp thời gian viết thơ đong đầy tình cảm gửi tới toàn dân. Tết Mậu Tý năm 1948, Bác gửi đồng bào lời chúc cũng như là lời nhận định chắc chắn: “Gửi lời chúc đồng bào/ Kháng chiến được thắng lợi/ Toàn dân đại đoàn kết/ Cả nước dốc một lòng/ Thống nhất chắc chắn được/ Độc lập quyết thành công”. Tết Kỷ Sửu (1949), mùa xuân tưng bừng khí thế với những câu thơ chúc Tết trở thành khẩu hiệu hành động của cả dân tộc trong phong trào thi đua yêu nước:

“Người người thi đua
Ngành ngành thi đua
Ta nhất định thắng
Địch nhất định thua”

Suốt 9 năm trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược lần thứ hai, những bài thơ chúc Tết của Bác là nguồn lực tinh thần động viên đồng bào, chiến sĩ cả nước hoàn thành nhiệm vụ cách mạng cùng những dự báo lịch sử về tương lai của nước nhà, với niềm tin tất thắng: “Chuyển mau sang tổng phản công/ Kháng chiến nhất định thắng lợi” (Tết Canh Dần 1950), “Xuân này kháng chiến đã năm xuân/ Nhiều xuân thắng lợi, càng gần thành công” (Tết Tân Mão 1951), “Nǎm mới thi đua mới, Thắng lợi ắt về ta” (Tết Nhâm Thìn 1952), “Trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi/ Độc lập thống nhất, nhất định thành công” (Tết Quý Tỵ 1953)… Đáp lại tình cảm và niềm tin yêu của Bác, quân và dân ta liên tiếp giành thắng lợi ở các chiến dịch tiến công: Chiến dịch Biên giới năm 1950, chiến dịch Thu Đông năm 1953, và đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ buộc thực dân Pháp phải ngồi vào bàn đàm phán, ký kết với ta “Bản Hiệp định Giơnevơ”, công nhận độc lập, thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Thơ của Bác Hồ luôn trong sáng, giản dị: “Mấy lời thân ái nôm na/ Vừa là kêu gọi, vừa là mừng xuân” nhưng hàm súc, thể hiện sâu sắc lòng yêu dân, tin vào thắng lợi, mang tính thời sự nóng hổi, bức thiết, giàu tình cảm và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Những lời chúc Tết của Bác vừa là mừng xuân, vừa là lời kêu gọi, căn dặn chỉ bảo: “Thân ái mấy lời chúc Tết/ Toàn dân đoàn kết một lòng/ Miền Bắc thi đua xây dựng/ Miền Nam giữ vững thành đồng” (Xuân Bính Thân 1956). Thơ Bác Hồ cụ thể mà khái quát, mộc mạc mà sâu lắng tác động mạnh mẽ đến lòng người. Có rất nhiều bài thơ hào sảng như Thơ mừng xuân Tân Sửu (1961):

“Mừng năm mới, mừng xuân mới
Mừng Việt Nam, mừng thế giới
Đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh
Kế hoạch năm năm thêm phấn khởi”

Dân tộc bắt đầu bước trên con đường hạnh phúc nhưng những năm ấy, Tổ quốc đang bị chia cắt hai miền, miền Bắc trong giai đoạn xây dựng Xã hội chủ nghĩa để làm hậu phương vững chắc, miền Nam vẫn trong những ngày khói lửa của chiến tranh. Mùa xuân đến với dân tộc vẫn có những đứa con xa chưa kịp quay về đoàn tụ bên mâm cơm gia đình. Nỗi lòng đó luôn làm Bác trăn trở, day dứt. Tết Giáp Thìn 1964, Bác dặn dò:

“Bắc Nam như cội với cành
Anh em ruột thịt, đấu tranh một lòng
Rồi đây thống nhất thành công
Bắc Nam ta lại vui chung một nhà”

Xuân 1967 (Đinh Mùi), Bác có bài thơ chúc Tết với cảm hứng tươi trẻ, ngợi khen đồng bào hai miền: “Xuân về xin có mấy vần thơ/ Gửi chúc đồng bào cả nước ta/ Chống Mỹ hai miền đều đánh giỏi/ Tin mừng thắng trận nở như hoa”. Giữa năm 1967, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta xuất hiện tình thế mới, có lợi cho ta, niềm tin, lời ngợi khen “Chống Mỹ hai miền đều đánh giỏi” đã bùng lên như tiếng kèn xung trận. Toàn dân tộc đoàn kết một lòng, tập hợp sức mạnh hướng về đích đến:

“Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua
Thắng trận tin vui khắp nước nhà
Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ
Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta”.
            (Thơ chúc Tết Xuân Mậu Thân - 1968)

Bác Hồ tiên đoán sự thắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam. Xuân Kỷ Dậu (1969), bằng tinh thần phấn khích và hào sảng, Người gửi tới đồng bào chiến sĩ lời chúc thân tình, đồng thời cũng truyền đi thông điệp mạnh mẽ với niềm tin quyết chiến, quyết thắng:

“Năm qua thắng lợi vẻ vang
Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to
Vì độc lập, vì tự do
Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào
Tiến lên! chiến sĩ, đồng bào
Bắc Nam sum họp, xuân nào vui hơn”.

Niềm tin mãnh liệt của Bác vào sự thắng lợi của dân tộc đã khơi dậy tinh thần cách mạng to lớn, gieo những mầm xanh hy vọng về độc lập tự do là điều tất yếu. Lời chúc đầu xuân của Người đã thắp sáng niềm tin, động lực để con thuyền cách mạng chèo đúng phương hướng, tới đích bằng thắng lợi vẻ vang. Bác đã không kịp chứng kiến ngày “Bắc Nam sum họp một nhà”, nhưng những ý nguyện của Bác, của toàn thể nhân dân Việt Nam đã thành hiện thực bằng đại thắng mùa Xuân năm 1975. Những bài thơ chúc Tết của Bác gửi tới đồng bào luôn ngân vang mãi, là niềm vui, là động lực chiến đấu để đi tới độc lập thống nhất, vẹn toàn non sông gấm vóc. Đúng như nhà thơ Hoàng Trung Thông từng viết “Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹp/ Ánh đèn tỏa rạng mái đầu xanh/ Vần thơ của Bác vần thơ thép/ Mà vẫn mênh mông bát ngát tình”.

Những bài thơ chúc tết của Bác gửi tới toàn dân tộc luôn giàu cảm xúc, đậm chất nhân văn, chứa đựng tinh thần lạc quan, ý chí quyết tâm mạnh mẽ cùng niềm tin tất thắng vào sự nghiệp cách mạng. Một mùa xuân nữa lại về, nhớ Bác, nhớ những vần thơ chúc Tết của Người, lòng ta khắc khoải niềm mong ước “Cho con ước tự bây giờ/ Mỗi năm cứ đến Giao thừa mỗi năm/ Bác về cùng với nhân dân/ Đọc thơ chúc Tết một lần rồi đi” (Vũ Cao).

Đ.T.N
(TCSH444/02-2026)