Tên tuổi nữ diễn viên nổi tiếng người Pháp Marina Vlady nhắc cho tôi nhớ ngay đến một tên tuổi khác: Vladimir Vysotsky (1938-1980) - nhà thơ, ca sĩ, diễn viên điện ảnh và sân khấu Nga đầy tài năng, từng là thần tượng của khán giả, thính giả, đặc biệt trong giới trẻ ở Liên Xô những năm 70-80. Hai tên tuổi đó - Marina Vlady và Vladimir Vysotsky - đã gắn bó bên nhau mấy thập kỷ vừa qua. Marina Vlady đã là người bạn đời thân thiết, chung thủy của Vladimir Vysotsky suốt 12 năm trời. Sau cái chết thương tâm của Vysotsky năm 1980, Marina Vlady đã cho ra đời cuốn hồi ký về Vysotsky với cái tên "Chuyến bay bị đứt đoạn". Cuốn sách đã cho mọi người thấy rõ thêm con người và tài năng của Vysotsky, tình yêu đẹp như huyền thoại giữa hai con người, gây thêm xúc động và lòng yêu kính của bạn đọc đối với người con yêu quý của nước Nga đầy tài năng, dũng cảm bằng lời thơ tiếng hát, nghề diễn xuất của mình đã đem lại cho nhiều người cùng thời khả năng biết suy nghĩ khác trước, đã hỗ trợ đắc lực cho công cuộc đổi mới ở nước Nga, không phải với tư cách là một nhà chính trị, mà như một nhà tiên tri.

Vladimir Vysotsky qua đời đã 13 năm rồi, nhưng dường như Marina Vlady vẫn sống bằng kỷ niệm về anh và về cuộc sống, thuở ấy... Trong cuốn sách mới của mình - tiểu thuyết "Cuộc viễn du của Sergei Ivanovich" - mặc dù Marina Vlady viết về một cuộc đời khác - chàng trai Nga đi đánh nhau ở Afghanistan, rồi được giao nhiệm vụ hộ tống chiếc quan tài chở đồng đội bị chết trở về nước - và về một lịch sử xa lạ - cuộc chiến tranh Afghanistan - nhưng người đọc vẫn luôn cảm thấy có mặt Vysotsky. Người đọc gặp lại những câu thơ của Vysotsky ở cuối mỗi chương truyện.

Về Vysotsky có thể và phải nói dài, rất dài mới có thể phần nào giới thiệu được khái quát về một nhà thơ, một ca sĩ, một diễn viên, đồng thời cũng là một nhân cách Nga độc đáo. Tạm thời xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc "Sông Hương" vài bài thơ của Vysotsky tôi đã dịch trước đây.

T.T.

VLADIMIR VYSOTSKY

Những con ngựa bất kham

Roi da tôi quất - tôi thúc ngựa -
Đỉnh dốc chênh vênh mép vực sâu -
Nghẹt thở, nuốt sương mù, uống gió,
Hân hoan, tôi linh cảm - mất đầu!

Khoan đã, ngựa ơi, khoan một chút!
Đừng nghe cây roi sắt của ta!
Nhưng ngựa bất kham, tôi không kịp
Sống trọn đời và hát trọn bài ca.

Để tôi cho ngựa uống nước,
Để tôi hát trọn bài ca -
Nán lại, dù lát giây, bên miệng vực!

Hạt cát trên lòng tay gió thổi,
Sớm mai xe chở xác tôi đi.
Ngựa ơi, xin đừng phi nước đại!
Chậm lại giây thôi hãy tới mồ.

Khoan đã, ngựa ơi, khoan một chút!
Roi sắt, roi da đừng kể chi!
Nhưng ngựa bất kham, tôi không kịp
Sống trọn đời và hát trọn bài ca.

Để tôi cho ngựa uống nước.
Để tôi hát trọn bài ca, -
Nán lại, dù lát giây, bên miệng vực!

Đến với Chúa chẳng bao giờ muộn
Nhưng giọng ca các thánh ghê hồn!
Hay chuông thánh rè vì nức nở,
Hay tôi kêu để ngựa ghìm chân?

Khoan đã ngựa ơi, khoan một chút!
Ta xin ngựa đừng chuyển bước phi!
Nhưng ngựa bất kham, tôi không kịp
Sống trọn đời và hát trọn bài ca!

Để tôi cho ngựa uống nước
Để tôi hát trọn bài ca, -
Nán lại, dù lát giây, bên miệng vực!


Bài ca về nước Nga

Nay tôi ngắm nhìn, hít thở thế nào đây?
Không khí trước cơn giông gắt gao - gắt gao và nhớp nháp.
Hôm nay lòng tôi hát gì, tai tôi nghe thấy gì?
Những con chim tiên tri đang hót vang -
                        thảy đều là những con chim trong cổ tích!

Chim Xirin⁽¹⁾, nhăn nhở cười với tôi thích thú,
Từ trên tổ của mình mời mọc, gieo niềm vui,
-Còn ngược lại - Chim Alkômôxt⁽²⁾ kỳ lạ
Lại u sầu, rền rĩ, não lòng tôi.

Như thể đàn ghi ta bảy dây tha thiết
Đến lượt mình thánh thót ngân vang - đó là chim Gamajun⁽³⁾ đưa đến niềm hy vọng!

Trong bầu trời xanh tua tủa những tháp chuông -
tiếng chuông đồng, tiếng chuông đồng
dường như reo lên hớn hở, lại dường như trách cứ.
Những mái vòm nhà thờ ở Nga đều giát vàng mười.
để thường luôn được lọt vào mắt nhìn của Thượng đế.
Tôi đứng đây trước một non sông vĩ đại
Và ảo huyền, như một câu đố vĩnh hằng,
Trước một non sông mặn mà đắng cay - chua ngọt,
biếc trong xanh, nguồn lạch, lúa mạch đen.

Ngựa bì bõm ngập sâu chìm bàn đạp,
nhóp nhép bùn đặc quánh và gỉ han
nhưng kéo tôi đi bằng cả một quốc gia ngái ngủ
đến mức mụ người, thân thể sưng phồng.

Dường như bảy mặt trăng giàu có
bỗng hiện ra trên đường tôi đi
con chim Gamajun nọ
đem niềm hy vọng cho tôi!

Tâm hồn bị tổn thương bởi những mất mát những tiêu phí!
Tâm hồn bị bào mòn vì những âm thanh ầm vang
Nếu như mảnh vải lót yên rách sờn đến ứa máu -
Tôi sẽ đem vá lại bằng những mụn vải giát vàng
để thường luôn được lọt vào mắt nhìn của Thượng đế
                                                1975.
V.V
(TCSH62/04-1994)

---------------------
(1), (2), (3) Tên những con chim thần trong cổ tích huyền thoại Nga, đầu chim - mình người.